Delfteware is een van de meest herkenbare ambachtelijke producten uit de Nederlandse geschiedenis. De kenmerkende blauwe motieven op een witte achtergrond zijn wereldwijd bekend. Toch weten maar weinig mensen waar deze traditie precies vandaan komt, hoe het gemaakt wordt en waarom het nog altijd zo geliefd is. Dit blauwe aardewerk heeft een rijke geschiedenis die teruggaat tot de zeventiende eeuw, en tot op de dag van vandaag trekt het verzamelaars en liefhebbers van over de hele wereld.
De oorsprong van het blauwe aardewerk uit Delft
In de zeventiende eeuw was Delft een belangrijk handelscentrum in de Nederlanden. Via de VOC kwamen grote hoeveelheden Chinees porselein naar Europa, en dat porselein was enorm populair. Nederlandse pottenbakkers wilden hetzelfde effect bereiken, maar porselein maken vereiste grondstoffen die in Europa niet beschikbaar waren. Daarom begonnen ze aardewerk te bedekken met een wit tinglazuur en daar vervolgens blauwe versieringen op te schilderen. Het resultaat leek op Chinees porselein, maar was duidelijk van Hollandse makelij. Rond het midden van de zeventiende eeuw telde Delft meer dan dertig pottenbakkerijen. De stad groeide uit tot het middelpunt van dit ambacht, wat de naam Delfts blauw verklaart.
Hoe Delfts blauw gemaakt wordt
Het maken van traditioneel Delfts aardewerk is een arbeidsintensief proces dat veel vakmanschap vraagt. Eerst wordt een basisvorm gedraaid of gevormd uit klei. Na een eerste verhitting in de oven wordt het stuk bedekt met een wit tinglazuur. Daarna schildert een ambachtsman of ambachtsvrouw met de hand blauwe motieven op het nog ongebakken glazuur. De blauwe kleur komt van kobaltoxide, een pigment dat zijn kleur behoudt bij hoge temperaturen. Na het schilderen gaat het stuk opnieuw de oven in, waar het glazuur smelt en een glanzend oppervlak vormt. Elk stuk is daardoor uniek, want geen enkele hand schildert precies hetzelfde. De Koninklijke Porceleyne Fles, opgericht in 1653 en nog altijd actief in Delft, is de bekendste producent die deze ambachtelijke methode in stand houdt.
De motieven en wat ze betekenen
De afbeeldingen op Delfts aardewerk zijn gevarieerd en vertellen soms een heel verhaal. Klassieke windmolens, tulpen, vissersboten en Hollandse landschappen zijn veelvoorkomende onderwerpen. In de begintijd waren de motieven sterk beïnvloed door Chinese decoraties: draakfiguren, bloesemtakken en geometrische patronen kwamen rechtstreeks van het geïmporteerde porselein. Later ontwikkelden Nederlandse schilders hun eigen stijl en begonnen ze taferelen uit het dagelijks leven af te beelden. Bijbelse scènes en portretten van belangrijke personen waren ook populair. Tegels met blauwe afbeeldingen werden massaal geproduceerd en bekleedden de wanden van keukens en haardplaatsen in Nederlandse huizen. Die tegels zijn nu zelf verzamelobjecten geworden, en originele exemplaren uit de zeventiende of achttiende eeuw bereiken hoge prijzen op veilingen.
Delfts aardewerk vandaag de dag
Ondanks de eeuwen die verstreken zijn, blijft de belangstelling voor het traditionele blauwe aardewerk groot. Toeristen kopen kleine beeldjes, vaasjes of tegeltjes als souvenir. Verzamelaars jagen op antieke stukken, en musea zoals het Rijksmuseum en Museum Prinsenhof Delft bewaren bijzondere exemplaren. Tegelijk is er een groeiende markt voor goedkope namaak, die niet in Delft gemaakt wordt maar wel dezelfde uitstraling probeert te imiteren. Echt handgeschilderd Delfts aardewerk heeft altijd een merkteken aan de onderkant, vaak in de vorm van een vaasje met de letters D en F of de naam van de maker. Wie een authentiek stuk wil, doet er goed aan dit merkteken te controleren. Naast traditionele vormen experimenteren jonge ontwerpers ook met nieuwe toepassingen van het blauwe motief, op kleding, tegels voor moderne interieurs en zelfs op fietsen en elektronica. Het ambacht past zich aan, zonder zijn karakter te verliezen.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen Delfts blauw en gewoon aardewerk?
Delfts blauw is een specifieke vorm van aardewerk bedekt met wit tinglazuur waarop met de hand blauwe versieringen geschilderd zijn. Gewoon aardewerk heeft dit glazuur niet en mist de kenmerkende combinatie van wit en kobaltblauw. Echt Delfts blauw wordt met traditionele technieken gemaakt en heeft een merkteken aan de onderkant.
Hoe herken ik een authentiek stuk Delfts aardewerk?
Een authentiek stuk heeft aan de onderkant een merkteken van de fabrikant. Bij de Koninklijke Porceleyne Fles is dat een gestileerd vaasje met de letters D en F en een handtekening. Elk stuk is ook uniek geschilderd, wat betekent dat kleine onregelmatigheden juist een teken van echte handarbeid zijn. Machinaal geproduceerde namaak heeft een egaler en preciezer patroon.
Is Delfts aardewerk ook buiten Nederland gemaakt?
De naam Delfts aardewerk verwijst oorspronkelijk naar producten uit Delft, maar vergelijkbare blauwe aardewerkstijlen werden ook in andere landen gemaakt. In Engeland, Duitsland en Scandinavië ontstonden eigen varianten. Deze worden soms aangeduid als delftware, zonder hoofdletter, om ze te onderscheiden van het originele Nederlandse product.
Wat zijn de meest waardevolle stukken voor verzamelaars?
Voor verzamelaars zijn oude stukken uit de zeventiende en achttiende eeuw het meest waardevol. Grote vazen, borden met complexe taferelen en complete sets zijn zeldzaam en worden hoog gewaardeerd. Ook stukken van bekende pottenbakkerijen zoals De Grieksche A of De Drie Klokken halen goede prijzen. Een goede staat en een duidelijk merkteken verhogen de waarde sterk.
Geef een reactie